गाभण काळात गाई, म्हशींना सांभाळा : भाग १

गाई, म्हशींचे विणे ही जरी नैसर्गिक बाब असली तरीदेखील, आपल्याला योग्य काळजी घेणे गरजेचे असते. गाई, म्हशींना गाभण काळात अतिरिक्त पौष्टिक खाद्य द्यावे. कारण, त्याचा थेट संबंध हा गाई, म्हशी तसेच वासराच्या आरोग्याशी असतो.

गाई, म्हशींचे रेतन केल्यानंतर जर त्या माजावर आल्या नाहीत तर आपण समजतो, की त्या गाभण आहेत. हे जरी खरे असले तरीही बऱ्याच रोगांमुळे गाई, म्हशी माजावर येण्यास विलंब होतो किंवा माजावर येत नाहीत. क्वचित काही वेळा गाभण गाई, म्हशीदेखील माज दाखवतात. त्यामुळे पशुतज्ज्ञांकडून गर्भधारणेची खात्री करून घ्यावी.

विण्याअगोदर घ्यावयाची काळजी

  • सर्वप्रथम गाभण गाई, म्हशींना इतर जनावरांपासून वेगळे करावे.
  • शक्‍यतोवर गाभण गाई, म्हशींना घराजवळच वेगळा गोठा करावा.
  • गोठा अतिशय स्वच्छ, कोरडा व भरपूर सूर्यप्रकाश असलेला असावा.
  • गोठ्यामध्ये जंतूनाशके फवारून घ्यावीत.
  • जमिनीवर स्वच्छ, मऊ गवत अंथरावे.
  • पुरेसा व्यायाम गाई, म्हशीला असावा; परंतु दूरवर चालणे टाळावे.
  • गाभण गाई, म्हशींना डोंगराळ भागात चरायला नेणे टाळावे.
  • खराब प्रतीचे खाद्य गाई, म्हशी तसेच होणाऱ्या वासराला हानिकारक ठरू शकते.
  • आहारात खनिज मिश्रणाचा उपयोग करावा.
  • गाई, म्हशींना मुबलक आणि स्वच्छ पाणीपुरवठा करावा.

पुरेसा पशुआहार द्या

1) गाई, म्हशींना गाभण काळात आपण अतिरिक्त पौष्टिक खाद्य खाऊ घालतो. त्याचा थेट संबंध हा गाई, म्हशींच्या पुनःपैदास करताना तसेच वासराच्या आरोग्याशी असतो.

2) गाभण काळातील शेवटच्या तीन महिन्यांत पशू आहाराची गरज झपाट्याने वाढलेली असते. कारण, याच काळात वासराची 70 टक्के वाढ होत असते. या वेळी प्रथिनांची कमतरता पुनरुत्पादनात अडथळे निर्माण करू शकते.

3) प्रतिवर्षी एक वासरू हवे असल्यास गाई, म्हशी व्याल्यानंतर 83 ते 85 दिवसांत माजावर येऊन नैसर्गिक वा कृत्रिम पद्धतीने रेतन करावे.

4) विण्याच्या 90 दिवस अगोदर वासराच्या योग्य वाढीसाठी, वासरू सशक्त जन्माला येण्यासाठी व मुबलक दूध उत्पादनासाठी गाई, म्हशीला या काळात अतिरिक्त पौष्टिक आहार द्यावा.

गाभण काळातील शेवटचे तीन महिने

  • या वेळी मायांग बाहेर येण्याची शक्‍यता असते. त्यासाठी आपण गाई, म्हशींवर लक्ष ठेवावे.
  • उंचावर किंवा डोंगराळ भागात चरायला नेऊ नये. गाई, म्हशी चालताना पडल्यास गर्भाशयाला पीळ पडून उपचाराअभावी वासरू दगावू शकते.
  • गर्भपाताची शक्‍यता किंवा थोडंही काही लक्षण वाटल्यास ताबडतोब पशुतज्ज्ञांना बोलावून उपचार करावेत.
  • बऱ्याच वेळा गाभणकाळ पूर्ण होण्याअगोदर वासराचा जन्म होऊ शकतो. त्यासाठी आपण तयार राहायला हवे.
  • गाई, म्हशीला मारणे, पळवणे व इतर जनावरांत सोडणे कटाक्षाने टाळावे. याने गाभण गाई, म्हशीला दुखापत होऊन गर्भपाताची शक्‍यता वाढते.
  • शेवटच्या दोन महिन्यांत गाभण जनावरांचे दूध काढणे बंद करावे. एक ते दीड किलो अतिरिक्त आहार द्यावा.
  • विण्याच्या अगोदर दूध काढू नये. त्याने जनावर विण्यास थोडा विलंब होतो.
  • विण्याच्या अगोदर एक आठवडा किंवा व्याल्यानंतर लगेचच “मिल्कफीवर’ होऊ नये यासाठी पशुतज्ज्ञांकडून कॅल्शियमचे इंजेक्‍शन टोचून घ्यावे.

विताना घ्यावयाची काळजी

  • विण्याचा काळ हा 2 ते 3 तासांचा असतो. जर पहिले वेत असेल तर हा काळ 4 ते 5 किंवा अधिक तास राहू शकतो.
  • गाई, म्हशी विण्याचे तीन टप्पे असतात. पहिल्या टप्प्यात गर्भाशयाचे मुख उघडते आणि विस्तारते. दुसऱ्या टप्प्यात वासरू बाहेर येते आणि तिसऱ्या टप्प्यात वासराचे आवरण व पटले बाहेर येतात.
  • विण्याच्या या सर्व लक्षणांवर आपण बारीक लक्ष ठेवावे. प्रसूती वेदनांमुळे पहिल्या टप्प्यात गाई, म्हशींची ऊठ-बस वाढते, खूप बेचैन होते.
  • गाई, म्हशींची कास मोठी होते.
  • गाई, म्हशींची प्रकृती सुरक्षित अंतरावरून बघावी. त्यांच्या जवळ जाऊन त्रास देऊ नये.
  • प्रसूतीच्या टप्प्यात गाई, म्हशींवर सातत्याने लक्ष ठेवावे.

स्त्रोत – विकासपीडीया

Read Previous

मान्सूनने घेतला देशाचा निरोप

Read Next

उसासाठी पाणी व्यवस्थापन